چیرۆکە درۆینەیەکی یونس لە نێو سکی ماسیدا و هەروەها دار کەلەکەکەی.
یونس لە سکی ماسیدا
یونس لەگەڵ هاوڕێکانی سواری کەشتی بوون. لەبەر قورس بوون، کەشتیەکە خەریک بوو لە ئاوەکەدا نوقم بێ، خەڵکەکە لەوە دەترسان هەموویان نوقمی ئاوەکە بن، لەبەر ئەوە تۆزێک لە قورئاسیی کەشتیەکە کەم بکەنەوە خەت و شێر و یا نسیب بە ناوی هەر کەسێکەوە دەربچوایە لە ئاوەکەیان دەهاویشت. یاری یەکەم پشک بە ناوی یونسەوە دەرچوو. گوایە دڵیان نەهاتووە فڕی دەنە ناو ئاوەکەوە و دیسانەوە یانسیب و ئەم جارەش بە ناوی یونسەوە دەرچوو، بۆیە لە قورئان سورەی صافات ئایەتی ١٤١دا دەڵێ دیسان تیروپشک کرا و بە ناوی ئەوەوە دەرچوو. واتە پشک بە ناوی یونسەوە دەرچوو. هەر بۆیە یونس هەستا و خۆی رووت کردەوە و خۆی هاویشتە نێو دەریاکەوە. اللە ماسیەک رادەسپێرێ تاکوو خۆی بگەیەنێتە یونس و رزگاری بکا. راست لەو کاتەدا کە یونس خۆی حەوا دایە نێو ئاوەکەوە ماسیەکە دەمی کردەوە و قوتی دا. اللە بە ماسیەکەی وتبوو کە نابێ گۆشتی یونس بخوا و ئێسکەکانیشی ورد بکا. ئەمە لە تەفسیری ابن کثیر وەگیراوە.
ئیتر یونس لە سکی ماسیەکەدا مایەوە تاکوو اللە ئیلهام و وەحی پێ کرد کە دەبێ تاریکی و رەشایی لە نێو بەرێ و ئازار و سەختیەکان لا بدا و رەحمەت لە هەر ٧ قاتی ئاسماندا بڵاو بکاتەوە.
دوایە لە قورئاندا ئەم چیرۆکە درۆینە لە سورەی سەففاتدا درێژەی دەبێ و اللە یونس لە بیابانێک چۆڵ و قاقڕ بە نەخۆشی فڕێ دەدا. دەشڵێ ناردمانە ناو سەدهەزار کەس یان زیاتر.
لە هەمووی سەیر و سەمەرتر ئەوەیە کە اللە دوای ئەو هەموو دەردیسەرییە بەسەر ئەو یونسە هەژارەیدا هێناوە، منەتی بەسەردا دەکا و دەڵێ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِّن يَقْطِينٍ (سەففات ١٤٦) (تەرزە کولەکەیەکمان لە لای رواند) نووسەری قورئان ناشڵێ "تەرز" کە بۆ لقی ئەم جۆرە روەکانە بەکار دێت دەڵێ "دار". وای زانیوە کولەکە بە دارۆیە! ئەم کارەشی کردووە تاکوو لەشی یونس لە سێبەری گەلا کولەکەدا بحەسێتەوە و تیشکی خۆر نەیسووتێنێ.
بە پێی ئەو چیرۆکەی قورئان و ئەو هەموو تەفسیرانەی کە لەسەر ئەم چیرۆکە داویانە دەبێ یونس ٤٠ رۆژ لە سکی ئەو ماسیەدا بووبێ. باشە لەو ماوەیەدا ئوکسیژنی نەویست ئاو و خواردنی نەویست، کاری دەسبەئاوی نەبوو؟ لە کوێ ئەم کارانەی کردووە؟
ـ باشە نەدەکرا اللە زەحمەت بکێشێ و دەست بە کەشتیەوە بگرێ تاکوو ئەو خەڵکە دەپەڕنەوە ئیتر ئەو هەژارەش نەکا بە خوەراکی ماسی؟
ـ ئەم کارەی اللە زۆرتر لە ئەشکەنجە و ددان پێدانان دەچێ. اللە ٤٠ رۆژ یونسی لە تاریکخانەیەکی یەک کەسیدا بەند کردووە و خەریک بوو زراوی بچێ، تاکوو هاتە سەر ئەو باوەڕەی کە لە قسەی اللە دەرنەچێ و پەیامەکانی ئەو نەک تەنیا لە سەر زەوی بەڵکوو لە ٧ قاتی ئاسماندا بڵاو بکاتەوە.
ـ نەدەکرا ئەو ماسیە وەک موتوری کەشتیەکە پاڵ بە کەشتیەکەوە بنێ یان بڕاتە بن کەشتیەکە و لە نوقم بوون بیپارێزێ؟
ـ وای دابنێن یونس ئەو کاتە ٧٠ کیلو بووبێ. ئایا نەدەکرا لەو کەلوپەلەی کە هەیانە ٧٠ کیلو فڕێ بدەنە نێو ئاوەکەوە و ئیتر واز لەم خەت و شیرەش بێنن؟
ـ ئەوەی کولەکەی بینی بێ، دەزانێ کە مرۆڤ ناتوانێ لە سێبەری گەڵاکانیدا خۆی حەشار بدا. گەلا کولەکەش بەری گەرما ناگرێ. ئایا اللە نەیدەتوانی دار بی یان داریکیتری بۆ بچێنێ؟
ئەم چیرۆکە هێندە نەزانانە و منداڵانە نووسراوەتەوە ئەگەر من بمنووسیایەتەوە ئێستا داوای لێبوردن دەکرد و دیسانەوە لە هەوەڵەوە دامدەڕشتەوە.
سەرکەوتوو بن.نوسراوەی کاک ح.د.
یونس لە سکی ماسیدا
یونس لەگەڵ هاوڕێکانی سواری کەشتی بوون. لەبەر قورس بوون، کەشتیەکە خەریک بوو لە ئاوەکەدا نوقم بێ، خەڵکەکە لەوە دەترسان هەموویان نوقمی ئاوەکە بن، لەبەر ئەوە تۆزێک لە قورئاسیی کەشتیەکە کەم بکەنەوە خەت و شێر و یا نسیب بە ناوی هەر کەسێکەوە دەربچوایە لە ئاوەکەیان دەهاویشت. یاری یەکەم پشک بە ناوی یونسەوە دەرچوو. گوایە دڵیان نەهاتووە فڕی دەنە ناو ئاوەکەوە و دیسانەوە یانسیب و ئەم جارەش بە ناوی یونسەوە دەرچوو، بۆیە لە قورئان سورەی صافات ئایەتی ١٤١دا دەڵێ دیسان تیروپشک کرا و بە ناوی ئەوەوە دەرچوو. واتە پشک بە ناوی یونسەوە دەرچوو. هەر بۆیە یونس هەستا و خۆی رووت کردەوە و خۆی هاویشتە نێو دەریاکەوە. اللە ماسیەک رادەسپێرێ تاکوو خۆی بگەیەنێتە یونس و رزگاری بکا. راست لەو کاتەدا کە یونس خۆی حەوا دایە نێو ئاوەکەوە ماسیەکە دەمی کردەوە و قوتی دا. اللە بە ماسیەکەی وتبوو کە نابێ گۆشتی یونس بخوا و ئێسکەکانیشی ورد بکا. ئەمە لە تەفسیری ابن کثیر وەگیراوە.
ئیتر یونس لە سکی ماسیەکەدا مایەوە تاکوو اللە ئیلهام و وەحی پێ کرد کە دەبێ تاریکی و رەشایی لە نێو بەرێ و ئازار و سەختیەکان لا بدا و رەحمەت لە هەر ٧ قاتی ئاسماندا بڵاو بکاتەوە.
دوایە لە قورئاندا ئەم چیرۆکە درۆینە لە سورەی سەففاتدا درێژەی دەبێ و اللە یونس لە بیابانێک چۆڵ و قاقڕ بە نەخۆشی فڕێ دەدا. دەشڵێ ناردمانە ناو سەدهەزار کەس یان زیاتر.
لە هەمووی سەیر و سەمەرتر ئەوەیە کە اللە دوای ئەو هەموو دەردیسەرییە بەسەر ئەو یونسە هەژارەیدا هێناوە، منەتی بەسەردا دەکا و دەڵێ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِّن يَقْطِينٍ (سەففات ١٤٦) (تەرزە کولەکەیەکمان لە لای رواند) نووسەری قورئان ناشڵێ "تەرز" کە بۆ لقی ئەم جۆرە روەکانە بەکار دێت دەڵێ "دار". وای زانیوە کولەکە بە دارۆیە! ئەم کارەشی کردووە تاکوو لەشی یونس لە سێبەری گەلا کولەکەدا بحەسێتەوە و تیشکی خۆر نەیسووتێنێ.
بە پێی ئەو چیرۆکەی قورئان و ئەو هەموو تەفسیرانەی کە لەسەر ئەم چیرۆکە داویانە دەبێ یونس ٤٠ رۆژ لە سکی ئەو ماسیەدا بووبێ. باشە لەو ماوەیەدا ئوکسیژنی نەویست ئاو و خواردنی نەویست، کاری دەسبەئاوی نەبوو؟ لە کوێ ئەم کارانەی کردووە؟
ـ باشە نەدەکرا اللە زەحمەت بکێشێ و دەست بە کەشتیەوە بگرێ تاکوو ئەو خەڵکە دەپەڕنەوە ئیتر ئەو هەژارەش نەکا بە خوەراکی ماسی؟
ـ ئەم کارەی اللە زۆرتر لە ئەشکەنجە و ددان پێدانان دەچێ. اللە ٤٠ رۆژ یونسی لە تاریکخانەیەکی یەک کەسیدا بەند کردووە و خەریک بوو زراوی بچێ، تاکوو هاتە سەر ئەو باوەڕەی کە لە قسەی اللە دەرنەچێ و پەیامەکانی ئەو نەک تەنیا لە سەر زەوی بەڵکوو لە ٧ قاتی ئاسماندا بڵاو بکاتەوە.
ـ نەدەکرا ئەو ماسیە وەک موتوری کەشتیەکە پاڵ بە کەشتیەکەوە بنێ یان بڕاتە بن کەشتیەکە و لە نوقم بوون بیپارێزێ؟
ـ وای دابنێن یونس ئەو کاتە ٧٠ کیلو بووبێ. ئایا نەدەکرا لەو کەلوپەلەی کە هەیانە ٧٠ کیلو فڕێ بدەنە نێو ئاوەکەوە و ئیتر واز لەم خەت و شیرەش بێنن؟
ـ ئەوەی کولەکەی بینی بێ، دەزانێ کە مرۆڤ ناتوانێ لە سێبەری گەڵاکانیدا خۆی حەشار بدا. گەلا کولەکەش بەری گەرما ناگرێ. ئایا اللە نەیدەتوانی دار بی یان داریکیتری بۆ بچێنێ؟
ئەم چیرۆکە هێندە نەزانانە و منداڵانە نووسراوەتەوە ئەگەر من بمنووسیایەتەوە ئێستا داوای لێبوردن دەکرد و دیسانەوە لە هەوەڵەوە دامدەڕشتەوە.
سەرکەوتوو بن.نوسراوەی کاک ح.د.
خۆت سوک کرد
ReplyDelete